Gözaltı süresi en fazla kaç gün olabilir?

Gözaltı süresi, kişinin yakalandığı andan başlar ve tek bir kişinin işlediği suçlarda 24 saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her seferinde en çok bir gün olmak üzere üç gün uzatabilir; böylece toplam süre dört günü bulabilir. Bu kurallar 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 91. maddesinde yer alır.

Yakalama ile gözaltı aynı şey değil

Yakalama, bir kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır. Kanun bunu iki ana durumda mümkün kılar: kişiye suçu işlerken rastlanması ya da suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçma ihtimali bulunması (CMK m.90). Kolluk görevlileri ayrıca tutuklama kararı ya da yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, savcıya ya da amirlerine derhâl ulaşamıyorlarsa yakalama yetkisini kullanabilir.

Gözaltı ise yakalamadan sonraki aşamadır. Yakalanan kişi Cumhuriyet savcılığınca bırakılmazsa soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir (CMK m.91/1).

Gözaltı hangi şartlarda verilir?

Kanun iki şart arar. Gözaltı, soruşturma bakımından zorunlu olmalıdır. Ayrıca kişinin bir suç işlediği şüphesini gösteren somut deliller bulunmalıdır (CMK m.91/2). Şüphe ya da tahmin yetmez; somut delil gerekir.

Süre nasıl hesaplanır?

Gözaltı süresi yakalama anından itibaren işler. Genel kural 24 saattir. Yakalanan kişinin yakalama yerine en yakın hâkim ya da mahkemeye gönderilmesi için gereken zorunlu yol süresi bu 24 saate dâhil değildir; ancak bu yol süresi 12 saatten fazla olamaz (CMK m.91/1).

Süre dolduğunda kişi serbest bırakılır ya da gözaltı kararına rağmen serbest bırakılmamışsa sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya alınır. Sorguda müdafi de hazır bulunur (CMK m.91/7).

Basit bir örnekle: bir kişi salı günü saat 14.00’te yakalandıysa 24 saatlik süre çarşamba saat 14.00’te dolar. Aynı kişi toplu suçtan gözaltındaysa ve savcı üç günlük uzatmanın tamamını kullanırsa, en geç cumartesi saat 14.00’te hâkim önüne çıkarılması gerekir. Hâkim ya da mahkemeye gönderilmek için gereken zorunlu yol süresi bu hesaba ayrıca eklenir.

Toplu suçlarda süre uzatılabilir mi?

Evet. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük ya da şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Uzatma her seferinde bir günü geçemez ve toplamda üç gün sürebilir. Uzatma emri gözaltındaki kişiye derhâl tebliğ edilir (CMK m.91/3).

Kanun maddede “toplu suç” kavramını ayrıca tanımlamaz; uygulamada bununla genellikle birden fazla kişinin birlikte işlediği suçlar kastedilir. Uzatma da otomatik değildir: savcının yazılı emriyle ve sayılan nedenlerden biri bulunduğunda mümkündür.

Böylece toplu suçlarda üst sınır 24 saat artı üç gün olarak dört güne ulaşır.

Kolluk kendi başına gözaltı kararı verebilir mi?

Kural olarak gözaltı kararı Cumhuriyet savcısına aittir. CMK m.91/4 buna sınırlı bir istisna getirir: suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak üzere, mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirleri, maddede sayılan suçlarda gözaltı kararı verebilir. Bu suçlar arasında örneğin kasten öldürme, yağma, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile Terörle Mücadele Kanunu’ndaki suçlar bulunur.

Bu yolla verilen gözaltı süresi 24 saate kadardır. Şiddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzenini ciddi biçimde bozabilecek toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda 48 saate kadar çıkabilir. Kolluk, işlemler tamamlanınca ya da gözaltı nedeni ortadan kalkınca savcıyı bilgilendirir ve savcının talimatına göre hareket eder. Kişi serbest bırakılmazsa en geç 48 saatte, toplu suçlarda ise dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.

Gözaltına nasıl itiraz edilir?

Yakalama işlemine, gözaltına alma emrine ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcının yazılı emrine karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Bu başvuruyu yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısmı yapabilir. Amaç, kişinin derhâl serbest bırakılmasını sağlamaktır.

Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde yapar ve başvuruyu derhâl, her hâlde 24 saat dolmadan sonuçlandırır. Yakalamanın ya da gözaltının yerinde olduğu kanısına varırsa başvuruyu reddeder; aksi hâlde kişinin serbest bırakılmasına karar verir (CMK m.91/5).

Serbest bırakılan kişi aynı nedenle yeniden yakalanabilir mi?

Gözaltı süresinin dolması ya da sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhuriyet savcısının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalama yapılamaz (CMK m.91/6). Böylece gözaltı süresinin, aynı gerekçeyle art arda kullanılarak aşılmasının önüne geçilir.

Sık sorulan sorular

Gözaltı süresi ne zaman başlar?

Gözaltı süresi yakalama anından itibaren işler, gözaltı kararının verildiği andan değil. Yakalama yerinden hâkim ya da mahkemeye gönderilmek için gereken zorunlu yol süresi, en çok 12 saat olmak üzere bu süreye dâhil edilmez (CMK m.91/1).

Gözaltı ile tutuklama aynı anlama mı gelir?

Hayır. Gözaltı, soruşturma sırasında yakalanan kişinin kısa süreli, savcılığın ya da sınırlı hâllerde kolluğun kararıyla alıkonulmasıdır. Tutuklama ise soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından verilen ayrı bir koruma tedbiridir (CMK m.101).

Gözaltı süresi dolunca ne olur?

Kişi serbest bırakılır ya da bırakılmayacaksa sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir. Hâkim, kişiyi serbest bırakabilir, adli kontrol uygulayabilir ya da tutuklama kararı verebilir; ikisinin farkı tutuklama ve adli kontrol yazısında anlatılıyor.

Gözaltında müdafi hazır bulunabilir mi?

Sulh ceza hâkimi önündeki sorguda müdafi hazır bulunur (CMK m.91/7). Yakalanan kişinin müdafii ayrıca gözaltı işlemlerine karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir (CMK m.91/5).

Ceza soruşturmasının diğer aşamaları için ceza hukuku sayfasına bakılabilir.